Bonus conflict bij ontslag

Bonusrechten bij vertrek

Bij ontslag of reorganisatie ontstaat er regelmatig discussie over de bonus. Werkgevers stellen zich vaak op het standpunt dat een werknemer die vertrekt geen recht heeft op een (pro rata) bonus. Dat is niet in alle gevallen juist.

Uw recht op een bonus hangt af van meerdere factoren: het type bonusregeling, wat er in uw arbeidsovereenkomst is vastgelegd, de bonusvoorwaarden en de omstandigheden van het ontslag. Als het ontslag op initiatief van de werkgever plaatsvindt — bijvoorbeeld bij een reorganisatie — kan het onder omstandigheden onredelijk zijn een opgebouwde bonus volledig te weigeren.

De werkgever is op grond van artikel 7:611 BW verplicht zich als goed werkgever te gedragen. Dit beginsel speelt een belangrijke rol bij bonuskwesties. Als u door toedoen van de werkgever niet in staat bent gesteld om uw bonustargets te behalen, kan de werkgever de bonus niet zonder nadere rechtvaardiging weigeren.

Er is een belangrijk onderscheid tussen verschillende typen bonussen. Elk type heeft een eigen juridisch kader, maar bij alle bonusregelingen kan het beginsel van goed werkgeverschap een rol spelen. Hieronder leggen wij de verschillende typen uit en wat er bij ontslag voor u geldt.

Veelvoorkomende bonusconflicten bij reorganisatie

Werkgever weigert pro rata bonus over lopend jaar
Targets niet gehaald door toedoen van de reorganisatie
Discretionaire bonus eenzijdig op nul gezet
Bonusregeling bevat vertrekclausule
Sign-on bonus met terugbetalingsclausule
Retentiebonus niet uitgekeerd ondanks toezegging
Bonus niet opgenomen in vaststellingsovereenkomst
Finale kwijting dreigt bonus teniet te doen

Typen bonusregelingen

Het type bonusregeling bepaalt grotendeels uw juridische positie. Hieronder vindt u de meest voorkomende bonustypen en wat er geldt bij ontslag tijdens een reorganisatie.

Prestatiegebonden bonus

Een bonus die is gekoppeld aan individuele targets of bedrijfsresultaten. Als u uw targets heeft gehaald, of als u ze niet kon halen door toedoen van de werkgever of de reorganisatie, kan aanspraak bestaan op een (pro rata) bonusuitkering. De werkgever kan niet redelijkerwijs een bonus weigeren als hij zelf de omstandigheden heeft gecreëerd waardoor de targets niet haalbaar waren.

Discretionaire bonus

Een bonus waarvan de toekenning ter beoordeling van de werkgever is. Maar ook hier geldt het goed werkgeverschap. Als er een patroon is van jaarlijkse toekenning, kan er een verwachtingsrecht (verworven recht) zijn ontstaan. De rechter kijkt dan of er sprake is van een bestendig gebruik: werd de bonus de afgelopen jaren consequent toegekend? Dan kan onder omstandigheden een aanspraak op voortzetting van de bonus ontstaan.

Sign-on bonus

Een bonus die u ontving bij indiensttreding, vaak met een terugbetalingsclausule als u binnen een bepaalde periode vertrekt. Bij ontslag op initiatief van de werkgever — zoals bij een reorganisatie — kan terugbetaling onder omstandigheden onredelijk worden geacht. Rechters toetsen of de terugbetalingsclausule duidelijk is geformuleerd en of het redelijk is om deze toe te passen in de gegeven omstandigheden.

Retentiebonus

Een bonus om u te behouden tijdens een reorganisatie, fusie of overname. Als u ondanks de retentiebonus toch wordt ontslagen, kan worden betoogd dat de bonus alsnog verschuldigd is. De werkgever heeft immers zelf het dienstverband beëindigd, terwijl de bonus juist bedoeld was om u te laten blijven.

Pro rata bonus en de transitievergoeding

Pro rata bonus bij ontslag

Bij ontslag halverwege het jaar kan onder omstandigheden aanspraak bestaan op een pro rata bonus voor de periode dat u in dienst was. Dit kan gelden voor zowel vaste als variabele bonussen die gedurende het dienstverband zijn opgebouwd. De berekening is doorgaans het aantal gewerkte dagen gedeeld door 365, vermenigvuldigd met het jaarbonusbedrag.

Sommige bonusregelingen bevatten een clausule dat de werknemer op de uitbetalingsdatum in dienst moet zijn om aanspraak te maken op de bonus. Nederlandse rechters hebben in verschillende uitspraken geoordeeld dat een dergelijke clausule onder omstandigheden buiten toepassing kan blijven, met name wanneer het ontslag op initiatief van de werkgever plaatsvindt. Rechters kunnen meewegen in hoeverre de bonus gedurende het dienstverband feitelijk is opgebouwd.

Bonus in de transitievergoeding

De transitievergoeding wordt berekend over het bruto maandsalaris. Structurele variabele looncomponenten, waaronder bepaalde bonussen, kunnen worden meegeteld bij de berekening op basis van het gemiddelde over de laatste drie jaar. Dit betekent dat een hoge bonus in de voorafgaande jaren de hoogte van uw transitievergoeding kan verhogen.

Het is daarom van belang om bij de berekening van de transitievergoeding niet alleen uw basissalaris te hanteren, maar ook het vakantiegeld, de vaste eindejaarsuitkering en het gemiddelde van variabele bonussen over de afgelopen drie jaar. In de praktijk ontstaat regelmatig discussie over welke looncomponenten moeten worden meegenomen bij de berekening.

Dertiende maand en eindejaarsuitkering

Een dertiende maand of eindejaarsuitkering is niet wettelijk verplicht, maar als deze in uw arbeidsovereenkomst of cao is opgenomen, kan aanspraak bestaan op (pro rata) uitbetaling, afhankelijk van de toepasselijke regeling. De dertiende maand wordt als vast loonbestanddeel meegeteld bij de berekening van de transitievergoeding.

Terugbetalingsclausules (clawback)

Wanneer is een terugbetalingsclausule geldig?

Terugbetalingsclausules bij bonussen zijn eerder afdwingbaar wanneer zij duidelijk en specifiek zijn geformuleerd. Vage of onduidelijke clausules kunnen door de rechter buiten toepassing worden gelaten. De clausule moet specifiek vermelden onder welke omstandigheden terugbetaling verschuldigd is, welk bedrag het betreft en hoe de terugbetaling wordt berekend.

Bij ontslag op initiatief van de werkgever — zoals bij een reorganisatie — is terugbetaling van een bonus in veel gevallen niet redelijk. De werkgever heeft immers zelf besloten het dienstverband te beëindigen. Rechters toetsen of toepassing van de terugbetalingsclausule in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid aanvaardbaar is. Dit geldt zowel voor sign-on bonussen als voor studiekosten- en opleidingsvergoedingen met een terugbetalingsverplichting. Bij een reorganisatie is het standpunt dat de werknemer een bonus moet terugbetalen terwijl het ontslag niet op zijn initiatief plaatsvond, juridisch discutabel.

Bonus in de vaststellingsovereenkomst

Het is essentieel dat de bonuskwestie expliciet wordt geregeld in de vaststellingsovereenkomst. Als de VSO een brede finale kwijting bevat en de bonus niet apart is opgenomen, loopt u het risico dat uw bonusaanspraak vervalt. Zorg ervoor dat de volgende punten worden geadresseerd:

Pro rata bonus over het lopende jaar
Uitbetaling van eerder toegezegde bonussen
Vervallen van eventuele terugbetalingsclausules
Uitzondering van bonusaanspraken van de finale kwijting
Berekening van de transitievergoeding inclusief variabele looncomponenten

ReorgLegal analyseert uw bonusregeling, arbeidsovereenkomst en de omstandigheden van uw vertrek om uw rechtspositie te bepalen. Vervolgens nemen wij de bonuskwestie mee in de onderhandeling over uw totale vertrekregeling. Een goede juridische onderbouwing van uw claim kan uw onderhandelingspositie versterken.

Commissie en winstdeling

Naast reguliere bonussen verdienen werknemers in sommige functies commissie of nemen zij deel aan een winstdelingsregeling. Deze variabele beloningscomponenten worden bij ontslag op dezelfde wijze behandeld als bonussen: kan aanspraak bestaan op een pro rata uitbetaling over de periode dat u in dienst was. De gemiddelde commissie of winstdeling over de afgelopen drie jaar wordt bovendien meegeteld bij de berekening van de transitievergoeding.

Bij een reorganisatie kan het voorkomen dat uw commerciële activiteiten worden beperkt in de aanloop naar het ontslag, waardoor uw commissie-inkomsten dalen. In dat geval kan worden betoogd dat de werkgever een vergoeding verschuldigd is voor het gederfde commissie-inkomen.