Het afspiegelingsbeginsel
Bij een reorganisatie mag uw werkgever niet zelf kiezen wie moet vertrekken. Het afspiegelingsbeginsel bepaalt welke werknemer binnen een groep uitwisselbare functies voor ontslag in aanmerking komt.
Wat is het afspiegelingsbeginsel?
Het afspiegelingsbeginsel is de verplichte methode om te bepalen welke werknemers bij een bedrijfseconomisch ontslag voor ontslag in aanmerking komen. De regels staan in de Ontslagregeling, op grond van artikel 7:669 BW.
Objectieve selectie, geen willekeur
Het doel is dat de leeftijdsopbouw binnen een groep uitwisselbare functies vóór en na de reorganisatie zo veel mogelijk gelijk blijft. Uw werkgever mag dus niet simpelweg de medewerkers uitkiezen die hij kwijt wil.
De selectie verloopt langs vaste, controleerbare stappen. Juist daarom kunt u nagaan of u terecht bent geselecteerd.
Wanneer geldt het?
Het afspiegelingsbeginsel geldt bij een bedrijfseconomisch ontslag waarbij meerdere werknemers met uitwisselbare functies worden geraakt. Het geldt niet bij ontslag om persoonlijke redenen. Het geldt evenmin wanneer er geen uitwisselbare functies zijn, bijvoorbeeld als een functie die maar door één werknemer wordt vervuld niet met andere functies uitwisselbaar is.
In het kort
- Geldt bij bedrijfseconomisch ontslag met uitwisselbare functies
- Werkgever kiest niet zelf; de methode bepaalt de volgorde
- Verdeling over vijf leeftijdsgroepen
- Binnen elke groep gaat het kortste dienstverband eerst
- Uitzendkrachten, AOW-gerechtigden, oproepkrachten en tijdelijke contracten die binnen 26 weken eindigen gaan voor
- Onjuiste toepassing kan leiden tot afwijzing door het UWV
Hoe de selectie werkt
De afspiegeling verloopt in een vaste volgorde. Op elk van deze punten kan een fout uw positie versterken.
1. Alleen bij uitwisselbare functies
Eerst bepaalt uw werkgever welke functies onderling uitwisselbaar zijn: functies die vergelijkbaar zijn in inhoud, kennis, vaardigheden, niveau en beloning. De beoordeling gaat over de functie, niet over hoe goed iemand die vervult.
2. Verdeeld over vijf leeftijdsgroepen
De werknemers in een groep uitwisselbare functies worden ingedeeld in vijf leeftijdsgroepen (15 tot 25, 25 tot 35, 35 tot 45, 45 tot 55, en 55 jaar en ouder). De ontslagen worden zo evenredig mogelijk over die groepen verdeeld, voor zover de personeelsopbouw dat toelaat.
3. Kortste dienstverband eerst
Binnen elke leeftijdsgroep komt de werknemer met het kortste dienstverband als eerste voor ontslag in aanmerking. Niet uw leeftijd, uw salaris of uw beoordeling bepaalt de volgorde, maar de lengte van uw dienstverband binnen uw groep, gemeten vanaf uw indiensttreding. Bij opvolgend werkgeverschap kan eerdere diensttijd meetellen.
4. Eerst flex en tijdelijk
Vóór de afspiegeling geldt een ontslagvolgorde. Uitzendkrachten, oproepkrachten, gedetacheerden, AOW-gerechtigden en tijdelijke contracten die binnen 26 weken aflopen komen eerder in beeld dan de vaste werknemers op wie de afspiegeling wordt toegepast.
Uitwisselbaar is iets anders dan passend
Twee begrippen worden vaak verward. Het verschil bepaalt of u terecht bent geselecteerd én of uw ontslag te voorkomen is.
Uitwisselbare functie
Een uitwisselbare functie is nagenoeg gelijk aan uw eigen functie. Dit begrip bepaalt met wie u wordt vergeleken in de afspiegeling. Een te brede of te smalle indeling van uitwisselbare functies is een punt waarop regelmatig discussie ontstaat.
Passende functie
Een passende functie is een andere functie die bij u past qua opleiding en ervaring, zo nodig na een korte scholing. Dit begrip speelt bij de herplaatsing.
De afspiegeling bepaalt wie boventallig wordt. De herplaatsingsplicht bepaalt vervolgens of uw ontslag alsnog kan worden voorkomen. Uw werkgever moet onderzoeken of er een passende functie voor u is voordat het UWV toestemming kan geven.
Twee stappen, twee toetsen
- Afspiegeling: ben ik volgens de juiste methode als boventallig aangewezen?
- Herplaatsing: heeft mijn werkgever serieus gezocht naar een passende functie?
- Pas als beide stappen zijn doorlopen, kan het UWV toestemming geven
- Een gebrek in een van beide kan uw positie versterken
Waar de afspiegeling vaak misgaat
Een onjuiste toepassing van het afspiegelingsbeginsel kan ertoe leiden dat het UWV de ontslagaanvraag afwijst. De volgende punten verdienen aandacht.
Onjuiste functiegroepen
Worden functies te breed samengevoegd, dan zijn ze in werkelijkheid niet uitwisselbaar. Worden ze te smal ingedeeld, dan wordt de afspiegeling omzeild. Dit is een punt waarop regelmatig discussie ontstaat.
Volgorde en peildatum
Zijn de flexkrachten en aflopende tijdelijke contracten wel eerst meegenomen? En klopt de peildatum, de datum waarop leeftijd en dienstjaren worden vastgesteld? Een peildatum die ongunstig is gekozen kan de uitkomst onterecht beïnvloeden.
Onterecht als onmisbaar aangemerkt
In uitzonderingsgevallen mag van de afspiegeling worden afgeweken, bijvoorbeeld voor een aantoonbaar onmisbare werknemer of, onder strikte voorwaarden, via een cao-regeling. Het UWV beoordeelt deze uitzonderingen kritisch en verlangt een deugdelijke onderbouwing.
Zo controleert u de afspiegeling
- Vraag om de afspiegelingsberekening en de indeling in functiegroepen
- Ga na of de als uitwisselbaar aangemerkte functies dat werkelijk zijn
- Controleer in welke leeftijdsgroep u valt en wie daar nog meer in zit
- Ga na of u werkelijk het kortste dienstverband in uw groep heeft
- Vraag welke peildatum is gehanteerd en waarom
- Vraag daarnaast welke passende functies zijn onderzocht (dat hoort bij de herplaatsing)
Wat u nu kunt doen
Denkt u dat de afspiegeling niet klopt, dan is het verstandig om onderstaande stappen te zetten. Hoe eerder u dit in kaart brengt, hoe sterker uw positie.
- Verzamel uw arbeidsovereenkomst, uw dienstjaren en de datum van indiensttreding
- Vraag uw werkgever schriftelijk om inzicht in de afspiegeling en de selectie
- Noteer de functies en dienstjaren van collega's in uw groep, voor zover u die kent
- Bewaar alle correspondentie en documenten die u ontvangt
- Onderteken geen vaststellingsovereenkomst zonder de afspiegeling te laten toetsen
Een onjuiste toepassing kan ertoe leiden dat het UWV de ontslagvergunning weigert. Is uw dienstverband toch al opgezegd, dan kunt u binnen twee maanden de kantonrechter vragen de opzegging te vernietigen of, afhankelijk van de omstandigheden, om een billijke of andere wettelijke vergoeding te verzoeken. ReorgLegal beoordeelt de afspiegeling, de selectie en de herplaatsing, en bepaalt welke ruimte er in uw situatie is.
Veelgestelde vragen
Wat is een uitwisselbare functie?
Een functie die nagenoeg gelijk is aan uw functie qua inhoud, kennis, vaardigheden, niveau en beloning. Het gaat om de functie zelf, niet om wie hem het beste vervult.
Word ik als eerste ontslagen omdat ik het laatst in dienst kwam?
Niet zonder meer. De volgorde geldt binnen uw leeftijdsgroep, en pas nadat flexkrachten en aflopende tijdelijke contracten zijn meegenomen.
Mag mijn werkgever de beste medewerkers houden?
In beginsel niet. Prestaties bepalen de afspiegeling niet. Alleen in strikt geregelde uitzonderingsgevallen kan worden afgeweken, zoals voor een aantoonbaar onmisbare werknemer; het UWV beoordeelt dat kritisch.
Wat gebeurt er als de afspiegeling onjuist is?
Dan kan het UWV de ontslagaanvraag afwijzen. Een aantoonbare fout versterkt bovendien uw onderhandelingspositie bij een regeling.
Vaststellingsovereenkomst ontvangen? Laat hem gratis controleren.
Upload uw overeenkomst en wij beoordelen uw situatie gratis en vrijblijvend. Op werkdagen nemen wij binnen 1 uur contact met u op. De juridische kosten worden doorgaans vergoed door uw werkgever.
Start gratis check